Zwichnięcie rzepki u psa – co naprawdę pomaga

Szybkie informacje

• Ukierunkowane wzmacnianie mięśni, fizjoterapia oraz odpowiednie suplementy diety mogą wspomagać zdrowie stawów.
• W przypadku zwichnięcia rzepki rzepka wysuwa się z rowka prowadzącego. Problem ten dotyczy przede wszystkim małych ras, takich jak yorkshire terrier, chihuahua i pudel miniaturowy.
• Terapię determinują cztery stopnie zaawansowania choroby. Stopnie 1 i 2 często można leczyć zachowawczo, natomiast od stopnia 3 zazwyczaj wskazana jest operacja.
• Bez leczenia grozi zużycie stawów i zwiększone ryzyko zerwania więzadła krzyżowego.
• Koszty operacji różnią się w zależności od techniki, kliniki i stopnia zaawansowania choroby. W przypadku wczesnego leczenia wskaźniki powodzenia są zazwyczaj wysokie.

Co dzieje się w stawie kolanowym w przypadku zwichnięcia rzepki

Rzepka, zwana w terminologii medycznej „patella”, znajduje się z przodu kolana i przy każdym zgięciu oraz wyprostowaniu przesuwa się w rowku kostnym, zwanym „trochlea”, na kości udowej (femur). Jest ona osadzona w ścięgnie rzepki, które wychodzi z mięśnia czworogłowego uda i przyczepia się do kości piszczelowej (tibia). W przypadku zwichnięcia rzepki rzepka wyskakuje z tego rowka, najczęściej do wewnątrz (przyśrodkowo), rzadziej na zewnątrz (bocznie). Dopóki rzepka pozostaje przemieszczona, pies nie może normalnie wyprostować nogi.

Przesunięcie w płaszczyźnie środkowej dotyczy około 75–80 procent wszystkich przypadków i występuje przede wszystkim u małych ras psów. Przesunięcie boczne występuje częściej u dużych ras i często towarzyszą mu bardziej wyraźne wady ustawienia osi.

Przyczyny i rasy zagrożone

Większość przypadków zwichnięcia rzepki ma podłoże wrodzone. Przyczyną jest predyspozycja genetyczna w połączeniu z nieprawidłowościami anatomicznymi. Kanał prowadzący jest zbyt płaski, kość udowa lub piszczelowa są lekko skręcone, albo przyczep ścięgna rzepki nie znajduje się pośrodku.

Yorkshire terrier, chihuahua, pudel karłowaty, pomeranian i buldog francuski zajmują czołowe miejsca na liście ras, u których najczęściej występuje przemieszczenie przyśrodkowe. U ras dużych, takich jak chow-chow i retriever płaskookładkowy, często występuje również przemieszczenie boczne. W literaturze fachowej labradory retrievery są raczej wymieniane w kontekście przyśrodkowego zwichnięcia rzepki. Zwichnięcia rzepki nabyte w wyniku urazu zdarzają się, ale są znacznie rzadsze. Nadwaga nigdy nie jest jedyną przyczyną, ale znacznie nasila każde istniejące nieprawidłowe obciążenie.

Właściwa interpretacja objawów

Typowe objawy są często mniej widoczne, niż wielu sądzi. Niektóre psy wykazują objawy dopiero po intensywnej zabawie, na twardym podłożu lub po dłuższym odpoczynku. Nagraj charakterystyczne wzorce ruchowe telefonem komórkowym. To bardzo pomoże podczas wizyty u weterynarza.

• Nagłe uniesienie tylnej łapy na kilka kroków – klasyczny przykład kulawizny przerywanej
• Skaczący, trójnożny chód, który pojawia się spontanicznie i znika
• Sporadyczne ruchy „kopnięciowe” tylną nogą
• Sztywność na początku po wstaniu z łóżka, która ustępuje po kilku metrach (ból początkowy)
• Coraz mniejsza chęć do skakania, wchodzenia po schodach lub dłuższych spacerów
• W zaawansowanych stadiach choroby – długotrwałe oszczędzanie kończyn, zginanie tylnych kończyn lub widoczny ból

Jeśli Twój pies kuleje sporadycznie – właśnie ta przemiana między normalnym ruchem a nagłą kulawizną jest charakterystyczna dla zwichnięcia rzepki u psów.

Cztery stopnie ciężkości

Podczas testu prowokacyjnego badam ręką rzepkę i sprawdzam, jak łatwo da się ją wypchnąć z rowka oraz czy sama wraca na miejsce. Ta ocena ma decydujący wpływ na wybór terapii.

Czy choroba pozostanie w stadium 1? Niekoniecznie. Część nieleczonych przypadków z upływem lat ulega progresji, zwłaszcza u młodych psów i tych z nadwagą. Dlatego wskazana jest coroczna kontrola.

W ten sposób weterynarz stawia diagnozę

Badanie diagnostyczne rozpoczyna się od palpacji kolana psa. W pozycji stojącej i na boku badam palpacyjnie oba stawy kolanowe i sprawdzam stabilność rzepki. Badanie uzupełnia zdjęcie rentgenowskie, które pokazuje:

• Wady ustawienia osi
• Zużycie stawów
• głębokość rowka prowadzącego

W skomplikowanych przypadkach wskazane jest wykonanie tomografii komputerowej w celu przeprowadzenia oceny ortopedycznej. Na zdjęciu rentgenowskim można ponadto ocenić, czy już zmiany artrotyczne są dostępne.

W przypadku szczeniąt małych ras zalecam pierwszą kontrolę rzepki już podczas wizyty szczepiennej około 8. tygodnia życia. Jednak wynik „bez rzepki” u rodziców nie wyklucza zwichnięcia rzepki u potomstwa.

Leczenie w zależności od stopnia nasilenia

Wybór odpowiedniej metody leczenia nie zależy wyłącznie od stopnia zaawansowania choroby. Biorę pod uwagę wiek, wielkość rasy, poziom aktywności oraz choroby współistniejące. Decydujące znaczenie ma również dynamika przebiegu choroby. Epizody zwichnięcia występujące częściej niż dwa razy w tygodniu, okresy kulawizny trwające ponad 24 godziny lub widoczne zaniki mięśni ud wskazują na konieczność zastosowania bardziej aktywnej strategii.

Leczenie zachowawcze w przypadku zwichnięcia rzepki stopnia 1, łagodnego zwichnięcia rzepki stopnia 2 oraz obustronnego zwichnięcia rzepki

W przypadku stopnia 1 i łagodnego stopnia 2 leczenie zachowawcze często wystarcza, aby pies nie odczuwał dolegliwości. Najważniejsze są wzmacnianie mięśni, kontrolowane obciążenie i regularne kontrole. Warto wprowadzić kontrolowane wchodzenie po schodach w celu wzmocnienia mięśnia czworogłowego, trening z przeszkodami typu cavaletti w celu poprawy świadomości ciała oraz spacery po łagodnych wzniesieniach w celu aktywacji tylnych kończyn. Po upływie sześciu do ośmiu tygodni należy sprawdzić, czy epizody występują rzadziej.

Według literatury około 20–50 procent psów dotkniętych tą chorobą ma zmiany po obu stronach. Jeśli zmiany występują w obu kolanach, nie oznacza to automatycznie, że operuje się obie strony. W przypadku połączenia stopnia 1 po jednej stronie i stopnia 3 po drugiej stronie często najpierw leczy się kolano bardziej dotknięte chorobą. Jeśli konieczna jest operacja obu kolan, standardowo zachowuje się odstęp co najmniej sześciu tygodni; wielu chirurgów zaleca około ośmiu tygodni, aby poczekać na zakończenie procesu gojenia pierwszego kolana.

Kiedy konieczna jest operacja

Począwszy od stopnia 3 zabieg chirurgiczny jest zazwyczaj nieunikniony, ponieważ trwałe skrzywienie powoduje uszkodzenie chrząstki i sprzyja rozwojowi artrozy. W przypadku objawowego stopnia 2 z postępującymi objawami również zalecam operację, zwłaszcza u młodych psów.

Najpopularniejsze techniki to:

• Sulkoplastyka: Pogłębienie rowu prowadzącego
• Transpozycja guzka: Przesunięcie przyczepu ścięgna na kości piszczelowej
• Zabieg zacieśnienia torebki stawowej: Napinanie bocznych części torebki stawowej
• Osteotomia korekcyjna: Korekcja kości w przypadku poważnych wad osiowych

W przypadku małych ras zazwyczaj wystarcza sulkoplastyka w połączeniu z transpozycją guzka kości piszczelowej. W przypadku ras dużych częściej konieczne są dodatkowe korekty kostne. Badania wskazują na wskaźnik powodzenia przekraczający 90 procent w przypadku stopnia 2 i 3. W przypadku stopnia 4 rokowanie należy oceniać z większą ostrożnością, jednak zabieg często znacznie poprawia wytrzymałość i jakość życia.

Ile kosztuje operacja? Koszty w zależności od techniki operacyjnej

Cena prostej sulkoplastyki często zaczyna się od około 5 200 zł za kolano. W przypadku transpozycji guzka kości piszczelowej koszty często wynoszą od 7 900 do 11 000 zł. Osteotomie korekcyjne w przypadku stopnia 4 mogą kosztować nawet 15 500 zł. Opieka pooperacyjna i kontrolne zdjęcia rentgenowskie to dodatkowy koszt rzędu około 1 300 do 2 600 zł. Rzeczywiste koszty różnią się, niekiedy znacznie, w zależności od kliniki, regionu, rodzaju znieczulenia, badań obrazowych oraz stopnia zaawansowania schorzenia.

Ubezpieczenie zdrowotne dla psów a zwichnięcie rzepki

Ubezpieczenia zdrowotne dla psów zasadniczo pokrywają koszty operacji zwichnięcia rzepki, jednak wiele planów ubezpieczeniowych wyklucza choroby o podłożu genetycznym lub przewiduje okresy karencji. Jeśli diagnoza została postawiona przed zawarciem umowy, ubezpieczyciel zazwyczaj nie pokrywa kosztów. Dlatego przed zawarciem umowy warto dokładnie zapoznać się z warunkami dotyczącymi chorób dziedzicznych, okresu karencji i stawki zwrotu kosztów.

Rehabilitacja po operacji

Po zabiegu o wyniku decyduje w znacznym stopniu opieka pooperacyjna. Pierwsze dwa tygodnie to okres ścisłego odpoczynku. Na spacer można zabrać psa tylko na krótkiej smyczy, wyłącznie w celu załatwienia potrzeby. Skakanie i wchodzenie po schodach są zabronione. W tygodniach od trzeciego do szóstego rozpoczyna się kontrolowana rehabilitacja obejmująca pasywne ćwiczenia ruchowe i fizjoterapię. Szczególnie sprawdziła się tu bieżnia podwodna. Od siódmego tygodnia obciążenie stopniowo zwiększa się. Celem jest stabilna budowa mięśni bez przeciążania operowanego kolana. Pełną sprawność ruchową większość psów osiąga po trzech do czterech miesiącach.

Antypoślizgowe podłoża mają ogromne znaczenie: skarpetki z antypoślizgowymi wkładkami, dywanik na płytkach, rampa zamiast schodów do samochodu. Niezbędne są wizyty kontrolne w drugim, szóstym i dwunastym tygodniu po operacji.

Dlaczego nieleczone zwichnięcie rzepki może prowadzić do zerwania więzadła krzyżowego

Ciągłe nieprawidłowe obciążenie powoduje przesunięcie osi obrotu stawu kolanowego i zmianę kąta płaskowyżu piszczeli. Przednie więzadło krzyżowe ulega trwałemu nadmiernemu rozciągnięciu i rozwarstwieniu. Zjawisko to obserwuję szczególnie u psów z nieleczonym zwichnięciem rzepki 2. lub 3. stopnia, które przez rok lub dwa pozostawały bez terapii. Zerwanie więzadła krzyżowego jest często konsekwencją narastającego przez miesiące nadmiernego rozciągnięcia więzadła spowodowanego nieprawidłowym ustawieniem.

Postępująca artroza może ponadto powodować dalsze problemy: artrozę stawu kolanowego, nieprawidłowe obciążenie biodra oraz wtórne bóle pleców. Nierzadko w wyniku tego dochodzi do Ból pleców u psów.