Jak właściwie rozumieć zachowania związane z obroną zasobów u psów w okresie dojrzewania

Należy wyraźnie odróżniać obronę zasobów od ich zabezpieczania

Oba pojęcia są często używane jako synonimy, ale opisują różne zachowania. Zabezpieczanie zasobów ma charakter bierny i zazwyczaj przebiega niepozornie. Twój pies je szybciej, odwraca się podczas żucia, zabiera kość ze sobą do swojego legowiska. Obrona zasobów jest natomiast aktywna i komunikatywna oraz zawiera groźbę skierowaną do innego osobnika, aby nie zbliżał się do zasobu.

Właśnie w okresie dojrzewania to rozróżnienie jest ważne. Wielu właścicieli interpretuje nieszkodliwe zachowania obronne jako agresję i reaguje przesadnie, podczas gdy prawdziwe zachowania groźne są czasem lekceważone jako „dziwne zachowanie dzisiaj”. Kto dostrzega tę różnicę, ten reaguje odpowiednio.

Co naprawdę dzieje się w mózgu psa w okresie dojrzewania

W 2020 roku Asher i współpracownicy wykazali w Biology Letters W książce „Teenage dogs?” autorzy wskazują, że psy w okresie dojrzewania, mniej więcej w ósmym miesiącu życia, częściej ignorują sygnały swoich opiekunów i trudniej je wyszkolić niż przed i po tym etapie. Poniższe trzy filary biologiczne wyjaśniają, dlaczego Twój pies w okresie dojrzewania może reagować bardziej emocjonalnie i wykazywać większą skłonność do obrony.

Zmiany hormonalne i wzrost poziomu testosteronu

U samców poziom testosteronu znacznie wzrasta od piątego do siódmego miesiąca życia i może osiągnąć wartości wyższe niż późniejszy poziom u dorosłych osobników. U suczek wraz z pierwszą rują rozpoczyna się złożony cykl zmian stężenia estrogenu i progesteronu. Oba te hormony oddziałują bezpośrednio na układ limbiczny i obniżają próg pobudliwości. Twój pies reaguje emocjonalnie szybciej, nawet na bodźce, które wcześniej pozostawiały go obojętnym.

Kora przedczołowa a kontrola impulsów

Kora przedczołowa pozwala na podejście „najpierw pomyśl, potem działaj”. W okresie dojrzewania nie jest ona jeszcze w pełni rozwinięta, podczas gdy ciało migdałowate działa na pełnych obrotach. Ta nierównowaga wyjaśnia, dlaczego Twój pies w okresie dojrzewania działa, zanim jeszcze zorientuje się w sytuacji. W rezultacie na sytuację konfliktową przy misce z jedzeniem szybciej reaguje warczeniem niż wycofaniem się.

Poziom kortyzolu i wrażliwość na stres

Badania nad fizjologią stresu i jej powiązaniami z zachowaniami agresywnymi wskazują na zmienioną aktywność osi HPA, a tym samym na zwiększoną wrażliwość na stres w tej fazie życia. Zasób, który w normalnych warunkach byłby przedmiotem negocjacji, przy podwyższonym poziomie stresu może nagle stać się kwestią o znaczeniu egzystencjalnym. To właśnie stanowi biologiczne tło tego, że zachowania groźne w tej fazie często pojawiają się jakby znikąd.

Jakie zasoby najczęściej bronią psy w okresie dojrzewania

W okresie szczenięcym prawie wszystko kręci się wokół jedzenia. W okresie dojrzewania zakres zainteresowań znacznie się poszerza. Jedzenie i gryzaki pozostają klasykami. Szczególnie wysokiej jakości przedmioty, takie jak uszy wołowe, kawałki poroża czy nadziewane zabawki Kong, mają dla psów duże znaczenie emocjonalne. Często zdarza mi się, że psy, które dotychczas obojętnie podchodziły do swojej miski, nagle zastygają w bezruchu, gdy ją napełniam.

Miejsca do spania znów stają się przedmiotem szczególnej uwagi. Sofa, łóżko, ulubiony dywan – wszystko, co zapewnia komfort i poczucie bliskości, zyskuje na znaczeniu. Pies na nowo definiuje swoją relację z tobą i często właśnie poprzez miejsca do spania broni swojej bliskości z tobą.

Również sama osoba, z którą pies jest związany, może stać się źródłem wsparcia. Niektóre młode psy stają między właścicielem a partnerem lub bronią chwili pieszczot. Zabawki, skarby znalezione podczas spaceru, a w przypadku posiadania kilku psów – dostęp do miski z wodą – również należą do typowego spektrum zachowań.

Język ciała i skala eskalacji u psa w okresie dojrzewania

Psy komunikują się na różnych poziomach:

• Skala eskalacji zaczyna się od subtelnych sygnałów uspokajających, takich jak oblizywanie warg, odwracanie głowy i krótkie przerwy.
• Jeśli po tym nie nastąpi rozluźnienie, czworonóg wchodzi w stan gotowości. Zastygnie w bezruchu, wpatruje się w obiekt, unosi wargę i warczy. Dopiero potem następują próby chwycenia bez kontaktu, a na końcu ugryzienie.

U psów w okresie dojrzewania etapy te są częściej pomijane. Pobieżne oblizanie warg przy kości do żucia może natychmiast przerodzić się w sztywność. Również „zamrożona” paszcza nad miską, z zamkniętymi wargami, nieruchomym ciałem i oczami skierowanymi ukośnie w twoją stronę, jest typowym sygnałem okresu dojrzewania, który wielu właścicieli przeoczy.

Naucz się odczytywać subtelne sygnały uspokajające. Jeśli twój pies na chwilę przerwie gryzienie kości i spojrzy na ciebie, to już jest pewien sygnał. Jeśli w tym momencie zareagujesz z dystansem, możesz złagodzić sytuację, zanim w ogóle dojdzie do warczenia.

Postrzegaj warczenie jako cenny sygnał ostrzegawczy

Warczenie to najszczersza forma komunikacji, jaką może ci zaoferować twój czworonóg. Kto karze za warczenie, ten eliminuje sygnał ostrzegawczy, ale nie samą emocję, która za nim stoi: zazwyczaj jest to niepewność, strach lub frustracja. W rezultacie mamy psa, który bez ostrzeżenia zaczyna gryźć.

Z weterynaryjnego punktu widzenia zalecam traktowanie warczenia jako „dziękuję, że mi o tym mówisz”. Zachowaj dystans, złagodź napięcie i później przeanalizuj czynniki wywołujące tę reakcję. Zachowania groźne należy ograniczać poprzez szkolenie psów z wykorzystaniem pozytywnego wzmocnienia, a nie poprzez karanie za ostrzeżenie.

Pies czy suka i cechy charakterystyczne dla danej rasy

Zachowania obronne występują u obu płci, ale charakteryzują się różnymi wzorcami. Samce zazwyczaj przechodzą do obrony wcześniej i w sposób bardziej agresywny, często od szóstego do dziewiątego miesiąca życia, równolegle ze szczytem poziomu testosteronu. Suki często wykazują to zachowanie w sposób bardziej subtelny i powiązany z cyklem rujowym, zwłaszcza w okresie pierwszej rui.

Casey i współpracownicy (2014) wykazali, że zachowania agresywne różnią się w zależności od kontekstu i rasy. Rasa wyznacza pewne ramy, ale socjalizacja w pierwszych miesiącach życia oraz szkolenie mają znacznie większy wpływ na rzeczywiste zachowanie niż rodowód. W mojej praktyce spotykam łagodne cocker spaniele i bardzo agresywne psy ras mieszanych. Uogólnienia nic tu nie pomagają.

Obrona zasobów u szczeniąt, w okresie dojrzewania i u dorosłych psów

Zachowania związane z okresem dojrzewania, charakteryzujące się groźbami, szczególnie dobrze reagują na ustrukturyzowane szkolenie, ponieważ w tej fazie połączenia neuronowe wciąż aktywnie się kształtują. U szczeniąt zachowanie to ogranicza się zazwyczaj do jedzenia i można je szybko złagodzić za pomocą pozytywnego wzmocnienia, natomiast u dorosłych psów często stało się już utrwaloną strategią.

Kto zajmuje się psem w okresie dojrzewania, działa w zgodzie z jego mózgiem, a nie wbrew niemu.

Plan treningowy na okres od czterech do ośmiu tygodni, ukierunkowany na spokojną wymianę

Poniższy plan zadziała, jeśli będziesz go realizować cierpliwie przez sześć do ośmiu tygodni. Zawsze zaczynaj w spokojnym otoczeniu, nigdy w sytuacji, w której musisz się bronić. Zaplanuj dwie krótkie sesje dziennie i trzymaj się ściśle liniowej struktury treningu.

1. Ustanowienie sygnału znacznika, 2 razy dziennie po 3 minuty. Jedno wyraźne słowo („klik” lub „tak”) należy powiązać z wysokiej jakości smakołykiem. Dopiero gdy pies natychmiast odwróci głowę w twoją stronę na to słowo, można kontynuować.
2. Trening wymiany przedmiotów o niskiej wartości, 2 razy dziennie po 5 minut. Podaj psu nudny przedmiot. Gdy tylko weźmie go do pyska, zaproponuj mu nagrodę, zaznacz moment oddania przedmiotu i oddaj mu go z powrotem. Oddanie przedmiotu ma kluczowe znaczenie, w przeciwnym razie pies nauczy się, że wymiana oznacza stratę.
3. Zwiększenie wartości nieruchomości, 1–2 razy dziennie po 5 minut. Powoli zwiększaj poziom trudności – zaczynając od kawałka kartonu, przechodząc do piszczącej zabawki, a kończąc na prostym przedmiocie do żucia. Nagroda powinna być dla psa na tyle atrakcyjna, by chętnie się nią podzielił.
4. Ustawienie sygnału „Gib”, 2 razy dziennie po 3 minuty. Gdy wymiana przebiega płynnie, wprowadź sygnał słowny. Po około 50 powtórzeniach samo słowo wywoła wydanie.
5. Uogólnienie w różnych przestrzeniach, 1 raz dziennie po 5 minut. Powtarzaj to ćwiczenie w kuchni, salonie, ogrodzie i podczas spaceru.
6. Rzeczywiste sytuacje przy misce z jedzeniem, 1 raz dziennie podczas karmienia. Podchodzisz do jedzącego psa z wysokiej jakości dodatkowym smakołykiem, wrzucasz go do miski i odchodzisz.
7. Trening na odległość i osoby postronne, 2–3 razy w tygodniu. Dopiero teraz druga osoba może przejąć trening, zaczynając od dużego odstępu.
8. Włączenie do codziennego życia, na bieżąco. Wymiana staje się rutyną. Wieczorem na chwilę oddaję kość do gryzienia w zamian za nagrodę, a potem ją odzyskuję.

Psy, które konsekwentnie realizują program, wykazują wymierną poprawę zazwyczaj już od trzeciego tygodnia.