Pchły u psów: leczenie, profilaktyka i porady weterynarza

Czym są pchły – i dlaczego są tak uparte?

Pchły to maleńkie, bezskrzydłe owady, które dzięki swojej niezwykłej zdolności do skakania, spłaszczonemu kształtowi ciała oraz sposobowi pobierania krwi doskonale przystosowały się do swoich żywicieli. Należą do tzw. ektopasożytów, co oznacza, że żyją na powierzchni skóry zwierzęcia i żywią się krwią.

Wiele osób nie zdaje sobie sprawy, że dorosła pchła, którą widzisz w sierści swojego psa, to tylko wierzchołek góry lodowej. Około 95% całej populacji pcheł stanowią jaja, larwy i poczwarki – a te najczęściej znajdują się w otoczeniu: w legowisku psa, na dywanie, na sofie lub samochód – czyli wszędzie tam, gdzie przebywa pies.

Cykl życiowy pchły przebiega w czterech etapach:

• Jajko (dorosła pchła składa jajo na psie, ale szybko spada ono na ziemię)
• Larwa (chowa się w ciemnych zakamarkach i szczelinach)
• Lalka (czeka – niekiedy nawet przez wiele miesięcy, w zależności od temperatury otoczenia – na odpowiedniego żywiciela)
• Dorosła pchła (rzuca się na psa i od razu zaczyna wysysać krew)

Problem: Pchła może przetrwać miesiące w swoim kokonie i wykluwa się dopiero pod wpływem ciepła, ruchu i CO₂ – czyli dokładnie wtedy, gdy Twój pies kładzie się na swoim kocyku.

Jakie gatunki pcheł atakują psy?

Chociaż nazwa sugeruje coś innego: najczęstszą pchłą u psów jest pchła kocia (Ctenocephalides felis). Nie jest on specyficzny dla konkretnego żywiciela i oprócz kotów i psów atakuje również ludzi, króliki, a nawet ptaki, jeśli nie ma odpowiedniego żywiciela.

Inne gatunki pcheł, które występują rzadziej, to:

• pchła psia (Ctenocephalides canis)
• pchła jeżowa (Archaeopsylla erinacei)
• pchła ludzka (Pulex irritans)
• pchła królicza (Spilopsyllus cuniculi)
• pchła drobiowa (Echidnophaga gallinacea)

Pchły są nie tylko uciążliwe – mogą również przenosić czynniki chorobotwórcze, np.:

• Rickettsie (bakterie wywołujące objawy podobne do grypy)
• Tasiemce, takie jak Dipylidium caninum
• Bakterie takie jak Bartonella henselae, czynnik wywołujący chorobę kociego pazura

Dlatego inwazja pcheł u psa to nie tylko problem estetyczny – ma ona wpływ na zdrowie wszystkich domowników i może dotknąć również ludzi.

W jaki sposób mój pies zaraża się pchłami?

Inwazja pcheł może wystąpić w każdej chwili – nawet u zadbanych psów mieszkających w mieszkaniu.

Najczęstsze drogi przenoszenia to:

• Kontakt z innymi zwierzętami (np. w parku, podczas podróży lub w szkole dla psów)
• Przebywanie w środowiskach narażonych na zakażenie, takich jak gabinety weterynaryjne, pensjonaty dla zwierząt lub schroniska dla zwierząt
• Przenoszenie przez ludzi – pchły lub ich jaja przyczepiają się do butów, ubrań lub toreb
• Ponowne pojawienie się szkodników z własnego mieszkania, gdy larwy i poczwarki rozwijają się w dywanach, meblach lub szczelinach

Największym zagrożeniem jest jednak to, że często zbyt późno dostrzegasz pierwsze objawy. Ponieważ:

• Pchły są szybkie, dobrze zamaskowane i aktywne przede wszystkim po zmroku
• Tylko niewielka część zarażenia jest widoczna u psa – reszta ma miejsce w jego otoczeniu
• U psów o gęstszej sierści lub ciemnej skórze ukąszenia pozostają długo niezauważone

Ważne: Nawet pojedyncza pchła może wywołać u wrażliwych psów alergię na ślinę pcheł – objawiającą się silnym swędzeniem, stanami zapalnymi i zmianami skórnymi.

Jak rozpoznać inwazję pcheł: wczesne rozpoznawanie objawów

Zarażenie pchłami często zaczyna się stopniowo. Na początku wiele psów drapie się tylko sporadycznie – zwłaszcza w ciepłe dni lub po spacerze. Jednak gdy tylko pasożyty się rozmnożą, pojawiają się typowe objawy.

Na co należy zwrócić uwagę:

• Częste drapanie się lub gryzienie, zwłaszcza w okolicy grzbietu, nasady ogona, brzucha i wewnętrznej strony ud
• Zaczerwieniona skóra, drobne krostki lub miejsca z wydzieliną
• Wypadanie włosów w wyniku nadmiernego lizania lub drapania
• Odchody pcheł w sierści, widoczne jako małe czarne okruchy (na wilgotnej chusteczce papierowej można je łatwo rozetrzeć, tworząc brązową smugę)

Szczególnie wrażliwe są psy, u których rozwinęła się alergia na ślinę pcheł. W takich przypadkach często wystarczy jedna lub dwie pchły, by wywołać gwałtowną reakcję skórną. Skutkiem tego są rozległe stany zapalne, otwarte rany i silne swędzenie.

Wskazówka: Za pomocą grzebień przeciw pchłom* Należy przede wszystkim przeczesać sierść psa na grzbiecie. Jeśli pojawią się małe czarne okruchy, które po zmoczeniu wodą rozprowadzają się, tworząc brązowawy ślad, najprawdopodobniej są to odchody pcheł.

Leczenie: Jak pozbyć się pcheł u psa

Gdy tylko wykryje się inwazję pcheł, ważne jest podjęcie szybkich działań we współpracy z weterynarzem, aby przerwać ten cykl. Celem jest zabicie dorosłych pcheł na psie oraz zapobieżenie rozwojowi kolejnych pokoleń.

Metody leczenia zalecane przez lekarzy weterynarii:

• Moja rada: Najpierw weź tabletkę do ssania – działa ona ogólnoustrojowo i zabija pchły w ciągu kilku godzin
• Preparaty typu spot-on: Nakłada się je na kark, a substancja czynna rozprzestrzenia się po skórze. Zawierają środki owadobójcze i skutecznie zabijają pchły. Rozprzestrzenianie się substancji czynnej trwa jednak około tygodnia, dlatego preparat ten lepiej nadaje się do profilaktyki.
• Szampony specjalistyczne: Działają krótkotrwale, ale raczej wspomagająco
• Obroże przeciw pchłom: Nadają się do długotrwałej profilaktyki, ponieważ zachowują skuteczność przez wiele miesięcy.

Jednocześnie warto odrobaczyć psa ze względu na ryzyko zarażenia tasiemcem – pchły przenoszą bowiem tasiemca ogórkowego, a ty nawet tego nie zauważysz.

Wskazówka: Podczas i po odrobaczanie jest ukierunkowanym oczyszczania jelit jest to szczególnie ważne, ponieważ infekcja i leczenie farmakologiczne mogą poważnie zaburzyć delikatną florę jelitową. Uszkodzona flora jelitowa może osłabić układ odpornościowy i prowadzić do długotrwałych problemów trawiennych.

Jak zwalczać pchły w mieszkaniu – właściwe postępowanie

Nie wystarczy leczyć tylko psa – prawdziwa „bomba pcheł” często czai się w dywanie lub w ulubionym koszyku – nie zapominajcie też o samochodzie jako schronieniu dla pcheł. Około 95 % populacji pcheł nie znajduje się bowiem na zwierzęciu, lecz w postaci jaj, larw i poczwarek w otoczeniu.

Oto, co powinieneś zrobić:

• Codzienne odkurzanie, zwłaszcza dywanów, kanapy, koców, szczelin, poduszek i foteli samochodowych
• Wszystkie koce, poszewki i poduszki należy prać w temperaturze 60°C lub wyższej
• Dokładnie wyczyść legowisko dla psa i transporter
• Stosować spraye przeciw pchłom lub spraye do przestrzeni w miejscach odpoczynku zwierząt
• Opcjonalnie: zamgławiacz (fogger) w przypadku silnego lub powtarzającego się porażenia

Pamiętaj: larwy pcheł w kokonach są dobrze chronione – konieczne jest powtórne zastosowanie środka po 10–14 dniach, aby wyeliminować również świeżo wyklute pchły.

Domowe sposoby na pchły – między mitem a praktyczną skutecznością

W Internecie można znaleźć mnóstwo porad dotyczących naturalnego zwalczania pcheł – jednak nie wszystko, co brzmi dobrze, jest rzeczywiście dobre dla Twojego psa. Wiele rzekomych domowych środków niesie ze sobą ryzyko lub po prostu jest nieskutecznych. Zwłaszcza w przypadku ostrej inwazji kluczowe znaczenie ma stosowanie sprawdzonych metod.

Należy zachować ostrożność w przypadku tych często polecanych środków:

• Olejek z drzewa herbacianego: Chociaż substancja ta jest często wymieniana, według Federalnego Instytutu oceny ryzyka jest ona toksyczna dla psów. Już kilka kropli stosowanych zewnętrznie może wywołać zaburzenia neurologiczne lub objawy zatrucia.
• Czosnek i cebula: Czasami dodaje się je do karmy – jednak obie substancje są dla psów silnie trujące i mogą uszkadzać czerwone krwinki.
• Olejki eteryczne (lawenda, mięta): Działają co najwyżej krótkotrwale, ale mogą powodować podrażnienia skóry lub reakcje alergiczne.

Co faktycznie może pomóc?

Olej kokosowy: Zawarty w nim kwas laurynowy ma lekkie działanie odstraszające. Przy codziennym stosowaniu olej kokosowy może nieznacznie zmniejszyć ryzyko ponownego zarażenia, nie zastępuje jednak pełnej kuracji przeciw pchłom.

Ocet jabłkowy (rozcieńczony): Może na krótką metę zmienić wartość pH skóry, co drażni pchły. Jednak również w tym przypadku obowiązuje zasada: stosować wyłącznie na nieuszkodzoną skórę i nigdy jako jedyny środek.

Wniosek:
Środki domowe można stosować jako uzupełnienie – ale tylko wtedy, gdy inwazja pcheł jest opanowana, a zwierzę nie ma otwartych ran na skórze. W przypadku aktywnej inwazji lub wrażliwej skóry należy bezwzględnie stosować sprawdzone, przetestowane substancje czynne, aby zapewnić psu prawdziwą ochronę.