Zrozumieć i radzić sobie z padaczką u psów

Rozróżnienie między postaciami idiopatycznymi, strukturalnymi i reaktywnymi

Aby lepiej zrozumieć sposób leczenia Twojego psa, warto przyjrzeć się trzem podstawowym grupom przyczyn. W przypadku padaczka idiopatyczna, która stanowi około połowy wszystkich przypadków, mimo dokładnych badań nie udaje się ustalić konkretnej przyczyny. Zakłada się, że ma ona podłoże genetyczne, dlatego nazywana jest również padaczką pierwotną lub genetyczną. Psy dotknięte tą chorobą zazwyczaj zapadają na nią między pierwszym a piątym rokiem życia, a pomiędzy napadami nie wykazują żadnych objawów. Wspomniana częstość występowania napadów drgawkowych w populacji psów opiera się na badaniach epidemiologicznych.

padaczka strukturalna powstaje w wyniku wykrywalnych zmian w samym mózgu, na przykład w wyniku guza, przebytego urazu, stanów zapalnych, krwotoków lub wad rozwojowych. Leczenie tej padaczki wtórnej zależy od choroby podstawowej. Od napadach reaktywnych mówi się o tym natomiast w przypadku, gdy zdrowy mózg reaguje na zaburzenia zewnętrzne, na przykład na hipoglikemię, zaburzenia metaboliczne, niewydolność wątroby lub nerek, zaburzenia równowagi elektrolitowej lub zatrucie. Ściśle rzecz biorąc, nie są to przypadki padaczki, ponieważ mózg jest dotknięty tymi zaburzeniami dopiero wtórnie.

Predyspozycje rasowe i dostępne testy genetyczne

Padaczka idiopatyczna występuje znacznie częściej u niektórych ras. Dotyczy to między innymi border collie, owczarka australijskiego, beagle’a, berneńskiego psa pasterskiego, golden retrievera i rhodesian ridgebacka. Jednak choroba ta może dotknąć również psy mieszane. W przypadku poszczególnych ras i określonych postaci choroby, takich jak padaczka młodzieńcza u lagotto romagnolo, młodzieńcza padaczka miokloniczna u rhodesian ridgebacka czy padaczka Lafora (choroba metaboliczna), wyspecjalizowane laboratoria, takie jak Laboklin, oferują badania genetyczne. Ich wartość diagnostyczna jest jednak ograniczona. Każdy test obejmuje tylko jedną znaną mutację, a padaczka idiopatyczna jest zazwyczaj dziedziczona w sposób złożony. Niemniej jednak testy te stanowią cenne narzędzie w hodowli.

Rodzaje napadów i trzy fazy napadu

Nie każdy napad padaczkowy wygląda dramatycznie. Zasadniczo rozróżnia się napady ogniskowe od uogólnionych. W przypadku napady ogniskowe jeśli dotknięty jest tylko jeden obszar mózgu, objawy mają charakter miejscowy, na przykład w postaci drgań mięśni kończyny lub warg, prób łapania wyimaginowanych much, bezprzyczynowego szczekania lub potrząsania głową. Objawy te są często pomijane i czasami mylone z innymi nieprawidłowościami, takimi jak powtarzające się mlaskanie u psa pomyleny. W przypadku napady uogólnione Zaangażowane są obie półkule mózgu. Pies traci przytomność, upada, sztywnieje, wykazuje drgawki mięśniowe i ruchy przypominające wiosłowanie. Często towarzyszy temu obfite ślinienie się oraz niekontrolowane oddawanie moczu i kału.

Napad padaczkowy przebiega zazwyczaj w trzech fazach. W Faza prodromalna, który zaczyna się na kilka minut lub godzin wcześniej – wiele psów wydaje się niespokojnych, przywiązanych do właściciela lub wycofanych. Następnie pojawia się właściwy atak, który w przypadku napadów uogólnionych trwa zazwyczaj tylko jedną do dwóch minut. W następstwie tego faza po napadzie zwierzęta są wyczerpane, oszołomione i zdezorientowane. Niektóre z nich krążą niespokojnie, potykają się o przedmioty lub wykazują przejściowe zaburzenia widzenia. Powrót do normy może trwać od kilku minut do kilku godzin.

Diagnoza metodą wykluczenia, przebieg i koszty

Padaczka idiopatyczna jest diagnozą wykluczającą. Można ją postawić dopiero po wykluczeniu przyczyn strukturalnych i reaktywnych. Kryteria diagnostyczne Międzynarodowej Grupy Roboczej ds. Padaczki Weterynaryjnej (International Veterinary Epilepsy Task Force) (De Risio i in. 2015) określają w tym zakresie jasną ścieżkę diagnostyczną. Na początku należy przeprowadzić dokładny wywiad, a pomocne będzie przyniesienie nagrania wideo przedstawiającego napad. Następnie przeprowadza się badanie neurologiczne oraz badanie krwi w celu wykluczenia zaburzeń metabolicznych, niewydolności narządowej lub zatruć.

W przypadku postępujących objawów porażenia należy ponadto odróżnić je od schorzeń takich jak mielopatia zwyrodnieniowa lub jednym wypadnięcie krążka międzykręgowego celowe. Jeśli nadal istnieje podejrzenie choroby mózgu, konieczne jest wykonanie badań obrazowych, takich jak rezonans magnetyczny (MRI), a w razie potrzeby również badanie płynu mózgowo-rdzeniowego.

Koszty wydają się wysokie, ale dokładna diagnoza pozwala uniknąć niewłaściwego leczenia i daje pewność co do rzeczywistej przyczyny.

Leczenie farmakologiczne fenobarbitalem, imepitoiną i bromkiem potasu

Leczenie lekami przeciwpadaczkowymi rozpoczyna się zazwyczaj wtedy, gdy pies ma więcej niż jeden napad co dwa miesiące lub więcej niż dwa napady w ciągu sześciu miesięcy, gdy wystąpiły napady klastrowe lub seryjne albo gdy napad miał szczególnie ciężki przebieg.

Standardowe leczenie weterynaryjne opiera się na trzech lekach przeciwpadaczkowych. fenobarbital jest to środek o najdłuższej historii stosowania i działa u większości psów. Imepitoina uważa się, że lek ten jest dobrze tolerowany i nie wymaga rutynowej kontroli stężenia w surowicy. Tabletki najlepiej podawać dwa razy dziennie w odstępie dwunastu godzin, na czczo. bromek potasu jest często stosowany jako lek uzupełniający. Realistycznie rzecz biorąc, u około dwóch trzecich psów udaje się osiągnąć dobrą kontrolę napadów, natomiast całkowite wyeliminowanie napadów zdarza się rzadziej. Dla wielu psów oznacza to konieczność przyjmowania leku przez całe życie.

Kontrola przebiegu terapii i bieżące monitorowanie wyników badań krwi

Po rozpoczęciu terapii ważne jest ścisłe monitorowanie. W przypadku fenobarbitalu i bromku potasu stężenie w surowicy określa się po raz pierwszy po około dwóch do trzech tygodniach, gdy tylko ustabilizuje się stężenie leku. W przypadku psów, u których leczenie jest dobrze wyregulowane, wystarczają następnie kontrole co sześć miesięcy. Oprócz stężenia substancji czynnej monitoruje się przede wszystkim parametry czynnościowe wątroby, ponieważ fenobarbital może obciążać wątrobę.

Gdy leki nie wystarczają: padaczka oporna na leczenie

Nie u każdego psa standardowa terapia pozwala osiągnąć zadowalające wyniki. Zgodnie z definicją IVETF o padaczce opornej na leczenie mówi się wtedy, gdy pomimo terapii co najmniej dwoma odpowiednio dawkowanymi lekami przeciwpadaczkowymi nie udaje się osiągnąć odpowiedniej kontroli napadów. Dotyczy to około jednej trzeciej przypadków padaczki idiopatycznej.

W takich przypadkach stosuje się kombinację substancji czynnych lub sięga po leki drugiej i trzeciej linii, takie jak lewetiracetam, zonisamid czy gabapentyna. Realistycznym celem często nie jest wówczas całkowite wyeliminowanie napadów, ale sprawienie, by każdy napad występował rzadziej, był krótszy i mniej nasilony, a także uniknięcie niebezpiecznych serii napadów lub stanu padaczkowego jako zagrożenia życia.

Metody wspomagające i medycynę naturalną w leczeniu padaczki opornej na terapię

Na wstępie najważniejsze: poniższe środki nie zastępują terapii lekami przeciwpadaczkowymi. Stanowią one jedynie uzupełnienie i należy je stosować wyłącznie po konsultacji z weterynarzem, zwłaszcza w przypadku padaczki idiopatycznej opornej na leczenie farmakologiczne. Wiele metod wydaje się obiecujących, ale dotychczasowe badania są wciąż ograniczone.

Dieta MCT jako najlepiej udokumentowana metoda żywieniowa

Dieta MCT, nazwana tak od trójglicerydów o średniej długości łańcucha, jest najlepiej zbadaną metodą żywieniową stosowaną jako uzupełnienie terapii. Stanowi ona odmianę diety ketogenicznej. Tłuszcze o średniej długości łańcucha są transportowane bezpośrednio do wątroby, gdzie są metabolizowane do ciał ketonowych, które służą mózgowi jako alternatywne źródło energii i prawdopodobnie mają korzystny wpływ na neuroprzekaźniki oraz kanały jonowe. W randomizowanym badaniu kontrolowanym (Law i in. 2015) wykazano zmniejszenie częstotliwości napadów podczas stosowania diety MCT. Jako wytyczną przyjmuje się, że udział tłuszczów nie powinien przekraczać 70 procent całkowitej wartości energetycznej. W sprzedaży dostępne są karmy wzbogacone w MCT; alternatywnie można stosować suplementację olejem MCT, jednak tylko pod nadzorem specjalisty.